శ్రీ దక్షిణామూర్తి స్తోత్రం

సనాతన ధర్మంలో అద్వైత వేదాంత తత్త్వానికి, ఆత్మజ్ఞానానికి మరియు సమస్త విద్యలకు ప్రథమ జగద్గురువైన పరమశివుని దివ్య స్వరూపం "శ్రీ మేధా దక్షిణామూర్తి". దక్షిణామూర్తి స్వామి వారి పరబ్రహ్మ తత్త్వాన్ని, సృష్టి రహస్యాన్ని వర్ణిస్తూ అద్వైత స్థాపకులు శ్రీ జగద్గురు ఆది శంకరాచార్యులవారు విరచించిన అత్యున్నత వేదాంత గ్రంథం "శ్రీ దక్షిణామూర్తి స్తోత్రం".

దక్షిణామూర్తి అనగా దక్షిణ దిక్కునకు (దక్షిణాభిముఖుడై) వేంచేసి ఉండి, అజ్ఞానమనే సంసారాన్ని తన జ్ఞాన కటాక్షంతో దహించివేసే గురుస్వరూప పరమేశ్వరుడు.

ఈ స్తోత్రంలో 10 దివ్య శ్లోకాలు ఉన్నాయి. ప్రతీ శ్లోకమూ "తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే" (ఆ దివ్య గురుమూర్తియైన శ్రీ దక్షిణామూర్తికి నా నమస్కారములు) అను పరమ పవిత్రమైన మకుటంతో ముగుస్తుంది.

శ్రీ దక్షిణామూర్తి స్వామివారు వటవృక్ష (మర్రిచెట్టు) మూలంలో ఆసీనులై, ముసలివారైన సనకాది మునుల సంశయాలను కేవలం "మౌన వ్యాఖ్యానం" (నిశ్శబ్ద బోధ) మరియు తన హస్తంలో ధరించిన "చిన్ముద్ర" ద్వారా శమింపజేస్తారు.

ఈ స్తోత్రాన్ని నిత్యం ధ్యానించడం వల్ల అజ్ఞానమనే అంధకారం తొలగి నిత్య ఆత్మజ్ఞానము, మేధాశక్తి, సాహితీ ప్రావీణ్యము మరియు పరమశాంతి కలుగుతాయి.

---

శ్రీ దక్షిణామూర్తి స్తోత్రాన్ని అనునిత్యం భక్తిశ్రద్ధలతో పారాయణం చేయడం వల్ల కలిగే పవిత్ర ఫలితాలు ఫలశృతి నందు ఈ విధంగా వివరింపబడ్డాయి:

• అద్వైత ఆత్మజ్ఞాన సిద్ధి: "సర్వాత్మత్వ మహావిభూతిమ్" — జీవాత్మ-పరమాత్మల ఐక్యత అను అత్యున్నత అద్వైత జ్ఞానం సిద్ధరిస్తుంది.
• మేధాశక్తి & విద్యా ప్రాప్తి: విద్యార్థులకు, ఉపాసకులకు అద్భుతమైన జ్ఞాపకశక్తి, మేధస్సు, విద్యా విజయం మరియు జ్ఞాన సిద్ధి లభిస్తాయి.
• అష్టైశ్వర్య సిద్ధి: "అష్టధా పరిణమదైశ్వర్యమవ్యాహతమ్" — లౌకిక అణిమాది అష్టసిద్ధులు, ఐశ్వర్యము మరియు మనో వికాసము కలుగుతాయి.
• అజ్ఞాన నాశనము: మాయా మోహాలు, భ్రాంతులు తొలగి హృదయంలో నిరంతర ప్రశాంతత నిలుస్తుంది.
• గురు అనుగ్రహము: సద్గురు కృప, మంత్ర సిద్ధి మరియు సంసార బంధనాల నుండి విముక్తి ప్రాప్తిస్తాయి.

---

ధ్యాన శ్లోకములు

మౌనవ్యాఖ్యా ప్రకటిత పరబ్రహ్మతత్త్వం యువానం
వర్షిష్ఠాన్తేవసదృషిగణైరావృతం బ్రహ్మనిష్ఠైః ।
ఆచార్యేన్ద్రం కరకలిత చిన్ముద్రమానన్దరూపం
స్వాత్మారామం ముదితవదనం దక్షిణామూర్తిమీడే ॥

ఓం నమః ప్రణవార్థాయ శుద్ధజ్ఞానైకమూర్తయే ।
నిర్మలాయ ప్రశాన్తాయ దక్షిణామూర్తయే నమః ॥

గురవే సర్వలోకానాం భిషజే భవరోగిణామ్ ।
నిధయే సర్వవిద్యానాం దక్షిణామూర్తయే నమః ॥

---

మూల స్తోత్రము (10 శ్లోకాలు)

విశ్వం దర్పణదృశ్యమాననగరీతుల్యం నిజాన్తర్గతం
పశ్యన్నాత్మని మాయయా బహిరివోద్భూతం యథానిద్రయా ।
యః సాక్షాత్కురుతే ప్రబోధసమయే స్వాత్మానమేవాద్వయం
తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 1 ॥

బీజస్యాన్తరివాఙ్కురో జగదిదం ప్రాఙ్నిర్వికల్పం పున-
-ర్మాయాకల్పితదేశకాలకలనా వైచిత్ర్యచిత్రీకృతమ్ ।
మాయావీవ విజృమ్భయత్యపి మహాయోగీవ యః స్వేచ్ఛయా
తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 2 ॥

యస్యైవ స్ఫురణం సదాత్మకమసత్కల్పార్థగం భాసతే
సాక్షాత్తత్త్వమసీతి వేదవచసా యో బోధయత్యాశ్రితాన్ ।
యత్సాక్షాత్కరణాద్భవేన్న పునరావృత్తిర్భవామ్భోనిధౌ
తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 3 ॥

నానాచ్ఛిద్రఘటోదరస్థితమహాదీపప్రభాభాస్వరం
జ్ఞానం యస్య తు చక్షురాదికరణ ద్వారా బహిః స్పన్దతే ।
జానామీతి తమేవ భాన్తమనుభాత్వేతత్సమస్తం జగత్
తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 4 ॥

దేహం ప్రాణమపీన్ద్రియాణ్యపి చలాం బుద్ధిం చ శూన్యం విదుః
స్త్రీబాలశిరోగన్ధాస్త్వహమితి భ్రాన్తా భృశం వాదినః ।
మాయాశక్తివిలాసకల్పితమహాబ్యామోహసంహారిణే
తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 5 ॥

రాహుగ్రస్తదివాకరేన్దుసదృశో మాయాసమాచ్ఛాదనాత్
సన్మాత్రః కరణోపసంహరణతో యోऽభూత్ సుషుప్తః పుమాన్ ।
ప్రాగస్వాప్సమితి ప్రబోధసమయే యః ప్రత్యభిజ్ఞాయతే
తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 6 ॥

బాల్యాదిష్వపి జాగ్రదాదిషు తథా సర్వాస్వవస్థాస్వపి
వ్యావృత్తాస్వనువర్తమానమహమిత్యన్తః స్ఫురన్తం సదా ।
స్వాత్మానం ప్రకటీకరోతి భజతాం యో ముద్రయా భద్రయా
తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 7 ॥

విశ్వం పశ్యతి కార్యకారణతయా స్వస్వామిసమ్బన్ధతః
శిష్యచార్యతయా తథైవ పితృపుత్రాద్యాత్మనా భేదతః ।
స్వప్నే జాగ్రతి వా య ఏష పురుషో మాయాపరిభ్రామితః
తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 8 ॥

భూర్అమ్భాంస్యనలోऽనిలోऽమ్బరమహర్నాథో హిమాంశుః పుమాన్
మూర్తిః స్ఫురతి యస్య వై పరివృతః ప్రజ్ఞానమన్తర్జగత్ ।
తస్మాన్నాన్యదస్తీ కిఞ్చిదుపరిష్ఠాద్వా విభాస్వద్రోరః
తస్మై శ్రీగురుమూర్తయే నమ ఇదం శ్రీదక్షిణామూర్తయే ॥ 9 ॥

---

సర్వాత్మత్వమితి స్ఫుటీకృతమిదం యస్మాదముష్మిన్ స్తవే
తేనాస్య శ్రవణాత్తదర్థమననాద్ధ్యానాచ్ఛ సఙ్కీర్తనాత్ ।
సర్వాత్మత్వమహావిభూతిసహితం స్యాదీశ్వరత్త్వమ్ స్వతః
సిద్ధ్యేత్తత్పునరష్టధా పరిణమదైశ్వర్యమవ్యాహతమ్ ॥ 10 ॥

ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్యస్య
శ్రీమచ్ఛఙ్కరాచార్య విరచితం శ్రీ దక్షిణామూర్తి స్తోత్రం సంపూర్ణమ్ ॥

ఫలశృతి భావము

శ్రీ దక్షిణామూర్తి స్తోత్ర ఫలశృతి నందు శ్రీ ఆది శంకరాచార్యులవారు ఈ విధంగా ఫలాన్ని ఆశీర్వదించారు:

ఈ స్తోత్రంలో "సర్వాత్మత్వము" (సకల జగత్తు ఆత్మ స్వరూపమే అను పరమ సత్యం) సుస్పష్టంగా ఆవిష్కరించబడింది. కావున ఈ స్తోత్రాన్ని వినడం (శ్రవణం), దీని అర్థాన్ని మననం చేయడం (మననం), ధ్యానించడం (ధ్యానం) మరియు సంకీర్తనం చేయడం వల్ల సాధకునికి స్వతఃసిద్ధంగా ఈశ్వరత్వము (సర్వాత్మత్వ విభూతి) మరియు అణిమాది అష్టసిద్ధుల ఐశ్వర్యము సిద్ధిస్తాయి.

---

ఓం నమో భగవతే దక్షిణామూర్తయే!
గురవే సర్వలోకానాం భిషజే భవరోగిణామ్ ।
నిధయే సర్వవిద్యానాం దక్షిణామూర్తయే నమః ॥

ఓ జగద్గురూ! శ్రీ మేధా దక్షిణామూర్తీ!
మాలోని అజ్ఞానమనే అంధకారాన్ని తొలగించి, సద్బుద్ధిని, అద్వైత ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించుము. మా హృదయాలలో నిరంతరం నీ దివ్య చిన్ముద్ర ధ్యానము నిలిచియుండుగాక.

ఓం శ్రీగురుభ్యో నమః!
ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ॥

---

---

శ్రీ దక్షిణామూర్తి స్తోత్ర రచయిత అద్వైత మూల స్థాపకులు శ్రీ జగద్గురు ఆది శంకరాచార్యులు. శంకరాచార్యులవారు తమ మహానైపుణ్యంతో సంపూర్ణ ఉపనిషత్ రహస్యాలను, బ్రహ్మసూత్రముల సారాన్ని 10 శ్లోకాలలో నిబద్ధం చేశారు.

శంకరుల ప్రధాన శిష్యులలో ఒకరైన శ్రీ సురేశ్వరాచార్యులవారు ఈ స్తోత్రానికి "మానసోల్లాసము" అనే దివ్యమైన భాష్య గ్రంథాన్ని రచించి దీని వేదాంత విలువలనూ పరాకాష్ఠకు చేర్చారు.

---

శ్రీ దక్షిణామూర్తి స్తోత్రం అద్వైత వేదాంత కావ్యాలలో రత్న సమానమైనది:

1. దర్పణ నగరీ ఉపమానం: 1వ శ్లోకంలో అద్దంలో ప్రతిబింబించే నగరం వలె ఈ సమస్త జగత్తు మన స్వంత ఆత్మలోనే ఉండి, మాయ వల్ల బయట కనిపిస్తోందని శంకరులు సిద్ధాంతీకరించారు.
2. చిన్ముద్ర తత్త్వము: బొటనవేలు (పరమాత్మ) మరియు చూపుడువేలు (జీవాత్మ) కలయికయే చిన్ముద్ర. మిగిలిన మూడు వేళ్లు (అహంకారం, కర్మ, మాయ) వేరుగా ఉంటాయని, జీవుడు పరమాత్మలో ఐక్యం కావడమే ముక్తి అని ఇది తెలుపుతుంది.
3. మౌన వ్యాఖ్యానము: మాటలకందని పరబ్రహ్మ తత్త్వాన్ని శబ్దాలతో కాక "మౌనం" ద్వారా ప్రబోధించడం దక్షిణామూర్తి విశిష్టత.

---

• 1వ శ్లోకం: అద్దంలో నగరం వలె ఆత్మలోనే ఉన్న జగత్తును మాయచే బయట చూసే సత్య రూపునికి నమస్కారం.
• 2వ శ్లోకం: విత్తనంలో మొలక వలె ఉన్న జగత్తును మాయతో సృష్టించే మహాయోగికి ప్రణామాలు.
• 3వ శ్లోకం: "తత్త్వమసి" అనే వేద వాక్యంతో జీవాత్మ-పరమాత్మ ఐక్యతను బోధించే గురుమూర్తికి వందనం.
• 4–6 శ్లోకాలు: కుండలోని దీపం కంటి రంధ్రాల ద్వారా ప్రకాశించినట్లు జ్ఞానాన్నిచ్చే ప్రజ్ఞాన రూపునికి నమస్కారం.
• 7–9 శ్లోకాలు: బాల్య, యౌవన, జాగ్రత్, స్వప్న అష్టమూర్తి స్వరూపుడైన పరబ్రహ్మ దక్షిణామూర్తికి ప్రణామాలు.
• 10వ శ్లోకం (ఫలశృతి): ఈ స్తోత్ర శ్రవణ, మనన, ధ్యానాల వల్ల సర్వాత్మత్వము మరియు అష్టైశ్వర్యాలు సిద్ధరిస్తాయి.

---