శ్రీ విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రం

సనాతన ధర్మంలో అత్యంత పవిత్రమైన, మహత్తరమైన మరియు పరంపరగా పూజించబడుతున్న స్తోత్రాలలో శ్రీ విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రం అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. ఇది వేద వ్యాస మహర్షి రచించిన శ్రీమహాభారతములోని అనుశాసనిక పర్వము యందు 149వ అధ్యాయంలో లభిస్తుంది.

కురుక్షేత్ర సంగ్రామం ముగిసిన పిమ్మట, అంబరాన్ని తాకే శరతల్పం (అమ్ములపాన్పు) పై పవళించిన కురువృద్ధుడు భీష్మ పితామహుడు, ధర్మరాజు (యుధిష్ఠిరుడు) అడిగిన ఆరు దివ్యమైన ప్రశ్నలకు సమాధానంగా శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ సమక్షంలో ఈ సహస్రనామ స్తోత్రాన్ని అనుగ్రహించారు. జగత్తుకు ప్రభువు, సర్వాంతర్యామి అయిన శ్రీ మహా విష్ణువు వేయి దివ్య నామాలను కీర్తించడం ద్వారా మానవుడు సమస్త దుఃఖాల నుండి విముక్తుడై పరమపదాన్ని పొందుతాడని భీష్ముడు ఉపదేశించారు.

శ్రీ విష్ణు సహస్రనామము కేవలం నామాల సమూహం మాత్రమే కాదు. ప్రతీ నామమూ ఒక వేద మంత్ర సమానమైన శక్తిని కలిగి ఉంటుంది. జగద్గురు ఆది శంకరాచార్యులవారు భాష్యం రాసిన ఏకైక సహస్రనామ స్తోత్రం ఇదియే కావడం దీని విశిష్టతకు ప్రత్యక్ష నిదర్శనం.

సకల సంప్రదాయాల వారు — వైష్ణవ, స్మార్త, మాధ్వ సంప్రదాయాల సాధకులు అనునిత్యం పారాయణం చేసే ఈ దివ్య స్తోత్రం, మానవునికి ఆత్మబలాన్ని, పాపవిముక్తిని మరియు నిష్కామ భక్తిని ప్రసాదిస్తుంది.

ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ!
శాంతాకారం భుజగశయనం పద్మనాభం సురేశం
విశ్వాధారం గగనసదృశం మేఘవర్ణం శుభాంగమ్ ।
లక్ష్మీకాంతం కమలనయనం యోగిభిర్ధ్యానగమ్యం
వందే విష్ణుం భవభయహరం సర్వలోకైకనాథమ్ ॥

ఓ శ్రీమన్నారాయణా!
నీ వేయి దివ్య నామముల స్మరణతో మా హృదయాలలోని శోకము, భయము, అజ్ఞానమనే అంధకారము నశించుగాక. మా మనస్సులలో సదా నీ దివ్య మంగళ రూప ధ్యానము, ముఖమున నీ నామ జపము నిలిచియుండుగాక. సకల జీవులకు శాంతి, శుభము మరియు జ్ఞానము ప్రసాదించుము.

ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ॥

---

• పూర్వ పీఠిక (1–13 శ్లోకాలు): ధర్మరాజు ఆరు ప్రశ్నలు అడగడం ("కిమేకం దైవతం లోకే..."), భీష్ముడు శ్రీమన్నారాయణుని వేయి నామాల మహిమను ఉపదేశించడం.
• న్యాసము & ధ్యానము: న్యాస విధి, వ్యాస మహర్షి ఋషిగా, అనుష్టుప్ ఛందస్సుగా, శ్రీమహావిష్ణువు దేవతగా ధ్యానించడం.
• 1–20 శ్లోకాలు (నామాలు 1–180): విశ్వం, విష్ణుః, వషట్కారః వంటి నామాలతో సృష్టి ప్రారంభ తత్త్వము, నారసింహ, కేశవాది దివ్య స్వరూపాల వర్ణన.
• 21–50 శ్లోకాలు (నామాలు 181–470): వామనావతారము, పద్మనాభ స్వరూపము, సూర్య చంద్ర అగ్ని నేత్రుని మహత్యం.
• 51–80 శ్లోకాలు (నామాలు 471–750): శ్రీవత్సవక్షుడు, శ్రీపతి, రాముడు, వైకుంఠనాథుడు, రామకృష్ణావతార గుణ కీర్తన.
• 81–107 శ్లోకాలు (నామాలు 751–1000): చతుర్మూర్తి, సహస్రార్చి, కపిల, సర్వప్రహరణాయుధుడైన మహావిష్ణు రక్షణ స్వరూప వర్ణన.
• ఉత్తర పీఠిక / ఫలశృతి: స్తోత్ర పారాయణ వల్ల కలిగే చతుర్విధ పురుషార్థ సిద్ధి, శివుడు పార్వతికి ఉపదేశించిన శ్రీరామ తారక నామ ప్రాశస్త్యము.

ఆధ్యాత్మిక విశేషాలు

శ్రీ విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రం వేదాంత తత్త్వానికి అత్యంత సమగ్రమైన రూపం. జగద్గురు ఆది శంకరాచార్యులవారు తమ భాష్యంలో దీనికి ఉన్న ఐదు ప్రధాన ప్రాముఖ్యతలను వివరించారు:

1. సర్వప్రయాస రహిత సాధన: యజ్ఞాలు, తపస్సులు, దానాలు చేయడానికి ద్రవ్యము, కాలము, కఠినమైన నియమాలు అవసరం. కానీ విష్ణు నామ సంకీర్తనకు ఎలాంటి దేశ, కాల, శౌచ నియమాల పరిమితి లేదు. ఎవరైనా, ఎప్పుడైనా పఠించవచ్చు.
2. అహింసాత్మక యజ్ఞము: జీవహింస లేని, కేవలం మనస్సు మరియు వాక్కుల ద్వారా సాధించే అత్యుత్తమ జప యజ్ఞం ఇది.
3. ఆది శంకర భాష్య గౌరవం: శంకరాచార్యులవారు 1000 నామాలకు కూడా ఉపనిషత్ పరిభాషలో, అద్వైత వేదాంత దృష్టితో లోతైన వ్యాఖ్యానాన్ని అందించారు.
4. వేద సమర్పణ: సహస్రనామంలోని ప్రతీ నామము సృష్టి, స్థితి, లయ కారకుడైన పరబ్రహ్మ తత్త్వాన్ని వర్ణిస్తుంది.
5. పరిపూర్ణ శరణాగతి: "న వాసుదేవ భక్తానామ్ అశుభం విద్యతే క్వచిత్" — విష్ణు భక్తులకు ఎలాంటి అశుభమూ కలగదనే అభయాన్ని ఈ స్తోత్రం ఇస్తుంది.

శ్రీ విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రాన్ని నిత్యమూ భక్తిశ్రద్ధలతో పారాయణం చేయడం వల్ల కలిగే శుభ ఫలితాలు శ్రీమహాభారతంలో మరియు సంప్రదాయంలో ఈ విధంగా వర్ణించబడ్డాయి:

• సకల భయ నివారణ: భయము, ఆందోళన, శోకము మరియు మనో వికారాల నుండి సంపూర్ణ విముక్తి లభిస్తుంది.
• సకల పాప క్షయము: మనోవాక్కాయకర్మల ద్వారా తెలిసీ తెలియక చేసిన పూర్వజన్మ మరియు ఈ జన్మ పాపాలు నశిస్తాయి.
• ఆరోగ్య భాగ్యము: వ్యాధులు, రుజాలు తొలగి ఆయుస్సు, శారీరక కాంతి మరియు ఆరోగ్య సిద్ధి కలుగుతుంది.
• గ్రహ దోష శమనము: జాతకంలోని నవగ్రహ దోషాలు, ముఖ్యంగా శని మరియు రాహు-కేతు దోష తీవ్రత నివారించబడుతుంది.
• కార్యసిద్ధి & ఐశ్వర్య ప్రాప్తి: ధర్మబద్ధమైన కోరికలు ఈడేరి గృహంలో లక్ష్మీదేవి కటాక్షము, ధనధాన్య వృద్ధి లభిస్తాయి.
• చిత్త శుద్ధి & ఏకాగ్రత: మనస్సు ప్రశాంతమై సత్త్వ గుణం పెంపొందుతుంది. సాధనలో ఏకాగ్రత చేకూరుతుంది.
• శత్రు జయం: బయటి శత్రువులపైనే కాక, మనస్సులోని అరిషడ్వర్గాలనే అంతఃశత్రువులపై విజయం లభిస్తుంది.
• సంతాన శ్రేయస్సు: గృహంలో శాంతి, సంతానాభివృద్ధి మరియు సుఖసంతోషాలు ప్రాప్తిస్తాయి.
• ముక్తి మార్గ దర్శనం: నిష్కామ భావంతో జపించినచో పునర్జన్మ రాహిత్యమైన విష్ణు పదాన్ని పొందుతారని సంప్రదాయ విశ్వాసం.

ఇతీదం కీర్తనీయస్య కేశవస్య మహాత్మనః ।
నామ్నాం సహస్రం దివ్యానామశేషేణ ప్రకీర్తితమ్ ॥ 1 ॥

య ఇదం శృణుయాన్నిత్యం యశ్చాపి పరికీర్తయేత్ ।
నాశుభం ప్రాప్నుయాత్ కిఞ్చిత్సోऽముత్రేహ చ మానవః ॥ 2 ॥

వేదాన్తగో బ్రాహ్మణః స్యాత్ క్షత్రియో విజయీ భవేత్ ।
వైశ్యో ధనసమృద్ధః స్యాత్ శూద్రః సుఖమవాప్నుయాత్ ॥ 3 ॥

ధర్మార్థీ ప్రాప్నుయాద్ధర్మమర్థార్థీ చార్థమాప్నుయాత్ ।
కామానవాప్నుయాత్ కామీ ప్రజార్థీ ప్రాప్నుయాత్ ప్రజాః ॥ 4 ॥

భక్తిమాన్ యః సదోత్థాయ శుచిస్తద్గతమానసః ।
సహస్రం వాసుదేవస్య నామ్నామేతత్ ప్రకీర్తయేత్ ॥ 5 ॥

యశః ప్రాప్నోతి విపులం యాతి జ్ఞాతిప్రాధాన్యమేవ చ ।
అచలాం శ్రియమాప్నోతి శ్రేయః ప్రాప్నోత్యనుత్తమమ్ ॥ 6 ॥

న భయం క్వచిదాప్నోతి వీర్యం తేజశ్చ విన్దతి ।
భవత్యరోగో ద్యుతిమాన్ బలరూపగుణాన్వితః ॥ 7 ॥

రోగార్తో ముచ్యతే రోగాద్బద్ధో ముచ్యేత బంధనాత్ ।
భయాన్ముచ్యేత భీతస్తు ముచ్యేతాపన్న ఆపదః ॥ 8 ॥

దుర్గాణ్యతితరత్యాశు పురుషః పురుషోత్తమమ్ ।
స్తువన్నాభసహస్రేణ నిత్యం భక్తిసమన్వితః ॥ 9 ॥

వాసుదేవాశ్రయో మర్త్యో వాసుదేవపరాయణః ।
సర్వపాపవిశుద్ధాత్మా యాతి బ్రహ్మ సనాతనమ్ ॥ 10 ॥

న వాసుదేవభక్తానామశుభం విద్యతే క్వచిత్ ।
జన్మమృత్యుజరావ్యాధిభయం నైవోపజాయతే ॥ 11 ॥

ఇమం స్తవమధీయానః శ్రద్ధాభక్తిసమన్వితః ।
యుజ్యేతాత్మసుఖక్షాన్తిశ్రీధృతిస్మృతికీర్తిభిః ॥ 12 ॥

న క్రోధో న చ మాత్సర్యం న లోభో నాశుభా మతిః ।
భవన్తి కృతపుణ్యానాం భక్తానాం పురుషోత్తమే ॥ 13 ॥

ద్యౌః సచర్దార్కనక్షత్రా ఖం దిశో భూర్మహోదధిః ।
వాసుదేవస్య వీర్యేణ విధృతాని మహాత్మనః ॥ 14 ॥

ససురాసురగన్ధర్వం సయక్షోరగరాక్షసమ్ ।
జగద్వశే వర్తతేదం కృష్ణస్య సచరాచరమ్ ॥ 15 ॥

ఇన్ద్రియాణి మనో బుద్ధిః సత్త్వం తేజో బలం ధృతిః ।
వాసుదేవాత్మకాన్యాహుః క్షేత్రం క్షేత్రజ్ఞ ఏవ చ ॥ 16 ॥

సర్వాగమానామాచారః ప్రథమం పరికల్పతే ।
ఆచారప్రభవో ధర్మో ధర్మస్య ప్రభురచ్యుతః ॥ 17 ॥

ఋషయః పితరో దేవా మహాభూతాని ధాతవః ।
జఙ్గమాజఙ్గం చేదం జగన్నారాయణోద్భవమ్ ॥ 18 ॥

యోగో జ్ఞానం తథా సాంఖ్యం విద్య శిల్పాది కర్మ చ ।
వేదాః శాస్త్రాణి విజ్ఞానమేతత్సర్వం జనార్దనాత్ ॥ 19 ॥

ఏకో విష్ణుర్మహద్భూతం పృథగ్భూతాన్యనేకశః ।
త్రిన్లోకాన్వ్యాప్య భూతాత్మా భుఙ్క్తే విశ్వభుగవ్యయః ॥ 20 ॥

ఇమం స్తవం భగవతో విష్ణోర్వ్యాసేన కీర్తితమ్ ।
పఠేద్య ఇచ్ఛేత్ పురుషః శ్రేయః ప్రాప్తుం సుఖాని చ ॥ 21 ॥

విశ్వేశ్వరమజం దేవం జగతః ప్రభవాప్యయమ్ ।
భజన్తి యే పుష్కరాక్షం న తే యాన్తి పరాభవమ్ ॥ 22 ॥

శ్రీ భగవానువాచ
యో మాం నామసహస్రేణ స్తోతుమిచ్ఛతి పాణ్డవ ।
సోऽహమేకేన శ్లోకేన స్తుత ఏవ న సంశయః ॥ 23 ॥

స్తుత ఏవ న సంశయ ఓం నమ ఇతి ।

వ్యాస ఉవాచ
వాసనాద్వాసుదేవస్య వాసితం భువనత్రయమ్ ।
సర్వభూతనివాసోऽసి వాసుదేవ నమోऽస్తు తే ॥ 24 ॥

శ్రీవాసుదేవ నమోऽస్తుత ఓం నమ ఇతి ।

పార్వత్యువాచ
కేనోపాయేన లఘునా విష్ణోర్నామసహస్రకమ్ ।
పఠ్యతే పణ్డితైర్నిత్యం శ్రోతుమిచ్ఛామ్యహం ప్రభో ॥ 25 ॥

ఈశ్వర ఉవాచ
శ్రీరామ రామ రామేతి రమే రామే మనోరమే ।
సహస్రనామతత్తుల్యం రామనామ వరాననే ॥ 26 ॥

శ్రీరామనామ వరానన ఓం నమ ఇతి । (3 సార్లు)

బ్రహ్మోవాచ
నమోऽస్త్వనన్తాయ సహస్రమూర్తయే सहస్రపాదాక్షిశిరోరుబాహవే ।
సహస్రనామ్నే పురుషాయ శాశ్వతే సహస్రకోటీయుగధారిణే నమః ॥ 27 ॥

శ్రీసహస్రకోటీయుగధారిణే నమ ఓం నమ ఇతి ।

సంజయ ఉవాచ
యత్ర యోగేశ్వరః కృష్ణో యత్ర పార్థో ధనుర్ధరః ।
తత్ర శ్రీర్విజయో భూతిర్ధ్రువా నీతిర్మతిర్మమ ॥ 28 ॥

వనమాలీ గదీ శార్ఙ్గీ శఙ్ఖీ చక్రీ చ నన్దకీ ।
శ్రీమన్నారాయణో విష్ణుర్వాసుదేవోऽభిరక్షతు ॥ 29 ॥

ఫలశృతి భావము

శ్రీ విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్ర ఫలశృతి యందు భీష్మ పితామహుడు మరియు ఇతర మహర్షులు ఈ నామాల మహత్యాన్ని వివరించారు:

1. సకల వర్ణాల శ్రేయస్సు: ఈ దివ్య నామాలను నిత్యం వినేవారు లేదా పారాయణం చేసేవారు ఇహపరాలలో ఎలాంటి అశుభాన్ని పొందరు. వేదాంత జ్ఞానాన్ని కోరే బ్రాహ్మణునికి జ్ఞానము, క్షత్రియునికి విజయము, వైశ్యునికి ధనధాన్య సమృద్ధి, శూద్రునికి సుఖశాంతి లభిస్తాయి.
2. పురుషార్థ సిద్ధి: ధర్మార్థికి ధర్మము, అర్థార్థికి ఐశ్వర్యము, కామార్థికి సత్కోరికలు, సంతానార్థికి సత్సంతానము ప్రాప్తిస్తాయి.
3. రామ నామ తారక మంత్రము: పార్వతీదేవి పరమశివుడిని "పండితులు ప్రతిరోజూ విష్ణు సహస్రనామాన్ని సులభంగా పఠించే మార్గమేది?" అని ప్రశ్నించగా, పరమశివుడు:
   "శ్రీరామ రామ రామేతి రమే రామే మనోరమే । సహస్రనామ తత్తుల్యం రామనామ వరాననే ॥"
   అని ఉపదేశించారు. ఒక్కసారి శ్రీరామ నామాన్ని ఉచ్ఛరించడం సంపూర్ణ సహస్రనామ పారాయణతో సమానమైన ఫలాన్ని ఇస్తుందని శివుడు తెలపడం ఈ నామ మహిమకు పరాకాష్ఠ.