శ్రీ ముకుందమాలా స్తోత్రం

సనాతన వైష్ణవ భక్తి సాహిత్యంలో పరమేశ్వరుడైన శ్రీమన్నారాయణుని (శ్రీకృష్ణుని) చరణారవిందాలకు నిష్కాపట్యమైన శరణాగతిని అర్పించే అత్యంత ప్రసిద్ధ భక్తి కావ్యము "శ్రీ ముకుందమాలా స్తోత్రం". ఈ పవిత్ర స్తోత్రాన్ని 12 మంది ఆళ్వార్లలో ఒకరైన శ్రీ కులశేఖర ఆళ్వార్ (కులశేఖర పెరుమాళ్) విరచించారు.

"ముకుంద" అనగా ముక్తిని (మోక్షాన్ని) అనుగ్రహించేవాడు మరియు "మాలా" అనగా రత్నాల దండ అని అర్థం. భగవంతుడైన కృష్ణునికి సమర్పించిన రత్నమాల వంటి కావ్యమిది.

ఈ స్తోత్రంలో అమృతతుల్యమైన 40 శ్లోకాలు ఉన్నాయి. ఇందులో జగత్పసిద్ధమైన "కృష్ణ త్వదీయ పదాంబోరుహ పంజరాంత మదైవ విశతు మానస రాజహంసః" (ఓ కృష్ణా! నా మనస్సనే రాజహంస ఇప్పుడే నీ చరణారవిందములనే దివ్య పంజరంలో ప్రవేశించుగాక! అంత్యకాలంలో కఫ వాత పిత్తాల వల్ల గొంతు మూతపడే సమయాన నీ స్మరణ ఎట్లు సాధ్యం?) అను అమర శ్లోకం ఉంది.

శ్రీ కులశేఖర ఆళ్వార్ తమ రాజు పదవిని, సంపదలను తుచ్ఛంగా భావించి కేవలం శ్రీకృష్ణుని దాస్యమునే పరమ పురుషార్థంగా కోరుకున్నారు. ప్రతిరోజూ ఈ ముకుందమాలా స్తోత్రాన్ని పారాయణం చేయడం వల్ల అంత్యకాల భయాలు తొలగి నిశ్చల విష్ణు భక్తి ప్రాప్తిస్తుంది.

ఓం నమో నారాయణాయ!
కృష్ణ త్వదీయ పదాంబోరుహ పంజరాంత మధ్యైవ మే విశతు మానస రాజహంసః ।
జన్మజన్మాంతరేऽపి త్వత్పదాంబోరుహయుగగతా నిశ్చలా భక్తిరస్తు ॥

ఓ ముకుందా! శ్రీ రంగా! దేవకీ నందనా!
మా మనస్సు అనే రాజహంసను నీ చరణ కమలాల పంజరంలో నిలిపి, నిశ్చలమైన భక్తిని ప్రసాదించుము.

ఓం శ్రీకృష్ణాయ నమః!
ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ॥

---

• 1–3 శ్లోకాలు: రంగనాథుని దివ్య యాత్ర శోభ, కృష్ణుని జయజయధ్వానాలు మరియు నామ జప ప్రార్థన.
• 4–6 శ్లోకాలు: ప్రాణ ప్రయాణ సమయంలో కృష్ణ స్మరణ లభించాలని, మానస రాజహంసను కృష్ణ చరణ పంజరంలో చేర్చమని శరణాగతి.
• 7–15 శ్లోకాలు: రంగనాథుని శంఖ చక్ర శోభ, యమ భయ నాశకత్వము మరియు హరి నామ కీర్తన వైభవము.
• 16–30 శ్లోకాలు: వైకుంఠ నాథుని దివ్య గుణ వర్ణన, సంసార తారణోపాయము మరియు లౌకిక భోగ నిరసనము.
• 31–40 శ్లోకాలు (ఫలశృతి): కులశేఖర ప్రోక్త ఈ ముకుందమాలను పఠించే సాధకులకు శ్రీ వాసుదేవుని కరుణచే వైకుంఠ ప్రాప్తి.

ఆధ్యాత్మిక విశేషాలు

శ్రీ ముకుందమాలా స్తోత్రం వైష్ణవ శరణాగతికి పరమ నిదర్శనం:

1. మానస రాజహంస ఉపమానం: 6వ శ్లోకంలో మరణ సమయంలో దేహంలో కఫము, వాతము, పిత్తము పెరిగి గొంతు మూసుకుపోతుందని, కావున ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడే మనస్సును కృష్ణుని పాద పంజరంలో చేర్చాలని కులశేఖరులు బోధించారు.
2. : 5వ శ్లోకంలో "నాస్థా ధర్మే న వసునిచయే..." అని చెబుతూ, నాకు ధర్మము, ధనము, కామము అవసరం లేదు; జన్మజన్మలకూ కృష్ణుని నిశ్చల భక్తి ఒక్కటే చాలని శరణు వేడడం అద్భుత ఘట్టం.

శ్రీ ముకుందమాలా స్తోత్రాన్ని నిత్యం భక్తిశ్రద్ధలతో పారాయణం చేయడం వల్ల కలిగే పవిత్ర ఫలితాలు ఫలశృతి నందు ఈ విధంగా వివరింపబడ్డాయి:

• అంత్యకాల ప్రశాంతత & ముక్తి: ప్రాణ ప్రయాణ సమయంలో కఫ వాత పిత్తాల వ్యథ తొలగి శ్రీకృష్ణుని నిశ్చల స్మరణ లభిస్తుంది.
• నిష్కామ భక్తి సిద్ధి: ధర్మ, అర్థ, కామముల కన్నా అత్యున్నతమైన నారాయణ దివ్య చరణ భక్తి సిద్ధరిస్తుంది.
• సంసార భయ నాశనము: "భవలుంఠన కోవిదేతి" — సంసార చక్రమనే బంధనం సమూలంగా తెగిపోతుంది.
• చిత్త శుద్ధి & వివేకము: మనస్సులోని కామ క్రోధాలు నశించి మనస్సు రాజహంస వలె పరిపూర్ణ పవిత్రమవుతుంది.
• వైకుంఠ లోక ప్రాప్తి: ఈ స్తోత్రం పఠించే సాధకుడు అంత్యమున నిశ్చయంగా శ్రీమన్నారాయణుని దివ్య వైకుంఠ ధామాన్ని పొందుతాడు.

స్తోత్రం పఠన్తి య ఇదం ముకున్దమాలాం
భక్త్యా సమన్వితధియో హరిపాదనమ్రాః ।
తే యాన్తి విష్ణుపదమక్షయమప్రమేయం
శ్రీవాసుదేవకరుణాకలితానుభావాః ॥

ఇతి శ్రీ కులశేఖరఆళ్వార్ విరచితం శ్రీ ముకుందమాలా స్తోత్రం సంపూర్ణమ్ ॥

ఫలశృతి భావము

శ్రీ ముకుందమాలా స్తోత్ర ఫలశృతి నందు ఈ విధంగా వివరింపబడింది:

ఎవరైతే విష్ణు చరణాలకు నమస్కరిస్తూ, పరమ భక్తిశ్రద్ధలతో ఈ "ముకుందమాలా" స్తోత్రాన్ని పారాయణం చేస్తారో, వారు శ్రీ వాసుదేవుని కరుణా కటాక్షం వల్ల అక్షయమైన, అప్రమేయమైన శ్రీ విష్ణు దివ్య పదాన్ని (వైకుంఠాన్ని) పొందుతారు.