శ్రీ భజ గోవిందం (మోహ ముద్గరము)
శ్రీ ఆది శంకరాచార్యులవారు కాశీ క్షేత్రంలో వృద్ధ వైయాకరణుడిని చూసి ఆశువుగా ఉపదేశించిన అద్వైత వేదాంత రత్నం శ్రీ భజ గోవిందం (మోహ ముద్గరము). సంపూర్ణ 31 శ్లోకాలు, ఫలశృతి, వైరాగ్య భావము మరియు తెలుగు వివరణ.
స్తోత్రం (తెలుగు)
మకుట శ్లోకము
భజ గోవిన్దం భజ గోవిన్దం
గోవిన్దం భజ మూఢమతే ।
సమ్ప్రాప్తే సన్నిహితే కాలే
న హి న హి రక్షతి డుకృఞ్కరణే ॥ 1 ॥
ద్వాదశ మంజరి (శ్రీ ఆది శంకర విరచితం)
మూఢ జహీహి ధనాగమతృష్ణాం
కురు సద్బుద్ధిం మనసి వితృష్ణామ ।
యల్లభసే నిజకర్మోపాత్తం
విత్తం తేన వినోదయ చిత్తమ్ ॥ 2 ॥
నారీస్తనభారనాభీదేశం
దృష్ట్వా మా గా మోహావేశమ్ ।
ఏతన్మాంసవసాదివికారం
మనసి విచిన్తయ వారం వారమ్ ॥ 3 ॥
నళినీదళగతజలమతితరళం
తద్వజ్జీవితమతిశయచపలమ్ ।
విద్ధి వ్యాధ్యభిమానగ్రస్తం
లోకం శోకహతం చ సమస్తమ్ ॥ 4 ॥
యావద్విత్తోపారజనసక్తః
స్తావన్నిజపరివారో రక్తః ।
పశ్చాజ్జీవతి జర్జరదేహే
వార్తాం పృచ్ఛతి కోऽపి న గేహే ॥ 5 ॥
యావత్పవనో నివసతి దేహే
తావత్పృచ్ఛతి కుశలం గేహే ।
గతవతి వాయౌ దేహాపాయే
భార్యా బిభ్యతి తస్మిన్ కాయే ॥ 6 ॥
బాలాస్తావత్ క్రీడాసక్తః
తరుణస్తావత్ తరుణీసక్తః ।
వృద్ధస్తావత్ చిన్తాసక్తః
పరే బ్రహ్మణి కోऽపి న సక్తః ॥ 7 ॥
కా తే కాన్తా కస్తే పుత్రః
సంసారోऽయమతీవ విచిత్రః ।
కస్య త్వంః కః కుత ఆయాతః
తత్త్వం చిన్తయ తదిహ భ్రాతః ॥ 8 ॥
సత్సఙ్గత్వే నిస్సఙ్గత్వం
నిస్సఙ్గత్వే నిర్మోహత్వమ్ ।
నిర్మోహత్వే నిశ్చలతత్త్వం
నిశ్చలతత్త్వే జీవన్ముక్తిః ॥ 9 ॥
వయసి గతే కః కామవికారః
శుష్కే సారసి కః కాసారః ।
క్షీణే విత్తే కః పరివారో
జ్ఞాతే తత్త్వే కః సంసారః ॥ 10 ॥
మా కురు ధనజనయౌవనగర్వం
హరతి నిమేషాత్ కాలః సర్వమ్ ।
మాయామయమిదమఖిలం బుధ్వా
బ్రహ్మపదం త్వం ప్రవిశ విదిత్వా ॥ 11 ॥
దినయామిన్యౌ సాయం ప్రాతః
శిశిరవసన్తౌ పునరాయాతః ।
కాలః క్రీడతి గచ్ఛత్యా యుః
తదపి న ముఞ్చత్యాశావాయుః ॥ 12 ॥
కా తే కాన్తా ధనగతచిన్తా
వాతుల కిం తవ నాస్తి నియన్తా ।
త్రిజగతి సజ్జనసఙ్గతిరేకా
భవతి భవార్ణవతరణే నౌకా ॥ 13 ॥
చతుర్దశ మంజరి (శిష్య విరచిత శ్లోకాలు)
జటిలో ముణ్డీ లుఞ్చితకేశః
కాషాయామ్బరబహుకృతవేషః ।
పశ్యన్నపి చ న పశ్యతి మూఢో
హ్యుదరనిమిత్తం బహుకృతవేషః ॥ 14 ॥ (పద్మపాదాచార్యులు)
అఙ్గం గలితం ఫలితం ముణ్డం
దశ్నవిహీనం జాతం తుణ్డమ్ ।
వృద్ధో యాతి గృహీత్వా దణ్డం
తదపి న ముఞ్చత్యాశ పిణ్డమ్ ॥ 15 ॥ (త్రోటకాచార్యులు)
అగ్రే వహ్నిః పృష్ఠే భానుః
రాత్రౌ చుబుకసమర్పితజానుః ।
కరతలలోకస్తరుతలవాసః
తదపి న ముఞ్చత్యాశాపాశః ॥ 16 ॥ (హస్తామలకాచార్యులు)
కురుతే గఙ్గాసాగరగమనం
వ్రతపరిపాలనమథవా దానమ్ ।
జ్ఞానవిహీనః సర్వమతేన
ముక్తిం న భజతి జన్మశతేన ॥ 17 ॥ (సుబోధాచార్యులు)
సురమందిరతరుమూలనివాసః
శయ్యా భూతలమజినం వాసః ।
సర్వపరిగ్రహభోగత్యాగః
కస్య సుఖం న కరోతి విరాగః ॥ 18 ॥ (నిత్యానందాచార్యులు)
యోగరతో వా భోగరతో వా
సఙ్గరతో వా సఙ్గవిహీనః ।
యస్య బ్రహ్మణి రమతే చిత్తం
నన్దతి నన్దతి నన్దత్యేవ ॥ 19 ॥ (ఆనందగిరియాచార్యులు)
పునరపి జననం పునరపి మరణం
పునరపి జననీజఠరే శయనమ్ ।
ఇహ సంసారే బహుదుస్తారే
కృపయాపారే పాహి మురారే ॥ 20 ॥ (దృఢభక్తాచార్యులు)
రథ్యాచర్సటవిరచితకన్థః
పుణ్యాపుణ్యవివర్జితపన్థః ।
యోగీ యోగనియోజితచిత్తో
రమతే బాలోన్మత్తవదేవ ॥ 21 ॥ (నిత్యనాథాచార్యులు)
కస్త్వం కోऽహం కుత ఆయాతః
కా మే మాతా కో మే పితా ।
ఇతి పరిభావయ సర్వమసారమ్
విశ్వం త్యక్త్వా స్వప్నవిచారమ్ ॥ 22 ॥ (నిత్యనాథాచార్యులు)
త్వయి మయి చాన్యత్రైకో విష్ణుః
వ్యర్థం కుప్యసి మయ్యసహిష్ణుః ।
భవ సమచిత్తః సర్వత్ర త్వం
వాఞ్ఛస్యచిరాద్యది విష్ణుత్వమ్ ॥ 23 ॥ (మేధాతిథ్యాచార్యులు)
శత్రౌ మిత్రే పుత్రే బన్ధౌ
మా కురు యత్నం విగ్రహసన్ధౌ ।
సర్వస్మిన్నపి పశ్యాత్మానం
సర్వత్రోత్సృజ భేదాజ్ఞానమ్ ॥ 24 ॥ (భారతీయతీన్ద్రులు)
కామం క్రోధం లోభం మోహం
త్యక్త్వాऽత్మానం పశ్యతి సోऽహమ్ ।
ఆత్మజ్ఞానవిహీనా మూఢాః
తే పచ్యన్తే నరకనిగూఢాః ॥ 25 ॥ (సుమత్యాచార్యులు)
ద్వాదశమఞ్జరికాభిరశేషః
కథితో వైయాకరణస్యైషః ।
ఉపదేశో భూద్విద్యామహితైః
శ్రీమచ్ఛఙ్కరభగవచ్చరణైః ॥ 26 ॥
శ్రీ ఆది శంకర ఆశీర్వాద శ్లోకాలు
గేయం గీతానామసహస్రం
ధ్యేయం శ్రీపతిరూపమజస్రమ్ ।
నేయం సజ్జనసఙ్గే చిత్తం
దేయం దీనజనాయ చ విత్తమ్ ॥ 27 ॥
సుఖతః క్రి యతే రామాభోగః
పశ్చాద్ధన్త శరీరే రోగః ।
యద్యపి లోకే మరణం శరణం
తదపి న ముఞ్చతి పాపాచరణమ్ ॥ 28 ॥
ప్రాణాయామం ప్రత్యాహారం
నిత్యానిత్యవివేకవిచారమ్ ।
జాప్యసమేతసమాధివిధ్యానం
కురు మహదవధానం మహదవధానమ్ ॥ 29 ॥
గురుచరణామ్బుజనిర్భరభక్తః
సంసారాదచిరాద్భవ ముక్తః ।
సేన్ద్రియమానస నియమాదేవం
ద్రక్ష్యసి నిజహృదయస్థం దేవమ్ ॥ 30 ॥
ఫలశృతి
భజ గోవిన్దం భజ గోవిన్దం
గోవిన్దం భజ మూఢమతే ।
నామస్మరణాదన్యముపాయం
నహి పశ్యామో భవతరణే ॥ 31 ॥
ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్యస్య
శ్రీమచ్ఛఙ్కరాచార్య విరచితం శ్రీ భజ గోవిన్ద స్తోత్రం సంపూర్ణమ్ ॥
ఫలశృతి భావము
శ్రీ భజ గోవింద స్తోత్ర ఫలశృతి నందు శ్రీ ఆది శంకరాచార్యులవారు ఈ విధంగా ఆత్మజ్ఞాన అభయాన్ని ప్రసాదించారు:
- సంసార తరణం: ఈ భవసాగరాన్ని తరించడానికి "గోవింద నామ స్మరణము" మరియు గురుచరణాల పట్ల నిశ్చలమైన భక్తిని మించిన మరొక మార్గము లేదు.
- ఆత్మ దర్శనము: ఎవరైతే గురువుల పట్ల భక్తి కలిగి, ఇంద్రియ నిగ్రహముతో జీవిస్తారో, వారు తమ స్వంత హృదయ కమలంలో నివసించే పరమాత్మను (గోవిందుని) ప్రశాంతంగా దర్శిస్తారు.
ముగింపు ప్రార్థన
ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ!
భజ గోవిందం భజ గోవిందం గోవిందం భజ మూఢమతే ।
నామస్మరణాదన్యముపాయం నహి పశ్యామో భవతరణే ॥
ఓ శ్రీకృష్ణ గోవిందా! పరమాత్మా!
మా మనస్సులలో నిరంతరం నీ దివ్య నామ స్మరణ నిలిచియుండుగాక. మాలోని అజ్ఞానమనే మోహాన్ని తొలగించి, సత్త్వ గుణాన్ని, వైరాగ్యాన్ని, నిష్కామ భక్తిని ప్రసాదించుము.
ఓం శ్రీకృష్ణార్పణమస్తు!
ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ॥
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)
ఈ స్తోత్ర పారాయణం, నియమాలు మరియు ఫలశృతి గురించిన సాధారణ ప్రశ్నలు
అవును, ప్రతిరోజూ ఉదయం లేదా సాయంత్రం భజ గోవింద పారాయణం చేయడం వల్ల మనస్సులో వైరాగ్యము, ప్రశాంతత మరియు నిత్య సత్య జ్ఞానము పెంపొందుతాయి.
స్తోత్రం గురించి
| అంశం | వివరాలు |
|---|---|
| స్తోత్రం పేరు | శ్రీ భజ గోవిందం (మోహ ముద్గరము) |
| ప్రధాన దేవత | శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ (గోవిందుడు) / పరబ్రహ్మ తత్త్వము |
| రచయితలు | శ్రీ ఆది శంకరాచార్యులు మరియు ద్వాదశ శిష్యులు |
| రచనా స్థలము | కాశీ దివ్య క్షేత్రము |
| మూల భాష | సంస్కృతము |
| సంప్రదాయం | సనాతన ధర్మం / అద్వైత వేదాంత సంప్రదాయం |
| ప్రధాన ఉద్దేశం | సంసార మోహ నివారణ & ఆత్మజ్ఞాన ఉపదేశము |
రచయిత
శ్రీ భజ గోవింద స్తోత్ర ప్రధాన రచయిత శ్రీ జగద్గురు ఆది శంకరాచార్యులు. ఆయనతో పాటు వారి పద్మపాద, త్రోటక, హస్తామలకాది 14 మంది ప్రముఖ శిష్యులు ఒక్కొక్క శ్లోకాన్ని ప్రసాదించారు.
కాశీ నగరంలో ఒక వృద్ధ వ్యాకరణ పండితుడు మరణ కాలంలో కూడా శబ్ద రూపాలను వల్లె వేయడం చూసి, శంకరాచార్యులవారి హృదయం ద్రవించిపోయి ఈ దివ్య వైరాగ్య శ్లోకాలను ఆశువుగా ఉపదేశించారు.
ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత
భజ గోవిందం అద్వైత వేదాంతానికి అత్యంత సులభమైన ప్రవేశ ద్వారము:
- సత్సంగ మహత్యం: 9వ శ్లోకం ("సత్సంగత్వే నిస్సంగత్వమ్...") సజ్జనుల సాంగత్యం వల్ల లభించే నిస్సంగత్వము, నిర్మోహత్వము, నిశ్చలతత్త్వము మరియు జీవన్ముక్తి సోపానాలను వివరిస్తుంది.
- ఆయుస్సు & కాల చక్రము: 12వ శ్లోకం ("దినయామిన్యౌ సాయం ప్రాతః...") రాత్రింబవళ్లు, ఋతువులు మారుతూ కాలం ఆయుస్సును హరిస్తున్నా మానవుడు ఆశాపాశాలను వీడకపోవడాన్ని హెచ్చరిస్తుంది.
- పునరపి జననం పునరపి మరణం: 20వ శ్లోకం సంసార చక్రంలో మానవుడు పదే పదే జన్మిస్తూ చనిపోయే దుస్థితిని వర్ణిస్తూ, శ్రీకృష్ణ కరుణకై వేడుకుంటుంది.