శ్రీ భజ గోవిందం (మోహ ముద్గరము)

సనాతన ధర్మంలో మానవ జీవిత పరమార్థాన్ని, సంసార మోహం యొక్క అశాశ్వతత్వాన్ని మరియు ఆత్మజ్ఞాన మార్గాన్ని అత్యంత సులభ శైలిలో ఉపదేశించిన మహత్తర వేదాంత స్తోత్రం "శ్రీ భజ గోవిందం" (దీనికి మరొక పవిత్ర నామం మోహ ముద్గరము). ఈ దివ్య రచనను అద్వైత వేదాంత స్థాపకులు, జగద్గురు శ్రీ ఆది శంకరాచార్యులవారు మరియు వారి ద్వాదశ (12 మంది) శిష్యులు కలిసి విరచించారు.

సంప్రదాయ కథనం ప్రకారం, శ్రీ ఆది శంకరాచార్యులవారు కాశీ దివ్య క్షేత్రంలో తమ శిష్యులతో కలసి వెళుతుండగా, ఒక వృద్ధ బ్రాహ్మణుడు సంసార చరమ దశలో ఉండి కూడా అక్షర వ్యాకరణ సూత్రాలను ("డుకృఞ్ కరణే...") వల్లె వేయడం గమనించారు. మరణ సమయం ఆసన్నమైనప్పుడు వ్యాకరణ సూత్రాలు మానవుడిని రక్షించలేవని, కేవలం భగవన్నామామృతమైన "గోవింద సంకీర్తన" మరియు ఆత్మజ్ఞానమే తరింపజేస్తాయని భావించిన శంకరాచార్యులవారు ఆశువుగా ఈ శ్లోకాలను ఉపదేశించారు.

"మోహ" అనగా అజ్ఞానమనే భ్రమ, "ముద్గరము" అనగా చావట/సుత్తి. మానవుని మనస్సులోని అజ్ఞాన మోహాన్ని పగలగొట్టే శక్తివంతమైన ఆత్మజ్ఞాన సాధనం కావడం వల్ల దీనికి "మోహ ముద్గరము" అని పేరు వచ్చింది.

భజ గోవిందంలో మొత్తం 31 శ్లోకాలు ఉన్నాయి. మొదటి 12 శ్లోకాలను ఆది శంకరాచార్యులవారు (ద్వాదశ మంజరి), తర్వాతి 14 శ్లోకాలను వారి 14 మంది శిష్యులు (చతుర్దశ మంజరి) మరియు చివరి శ్లోకాలను శంకరులు మళ్లీ ఆశీర్వచన రూపంలో ప్రసాదించారు.

ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ!
భజ గోవిందం భజ గోవిందం గోవిందం భజ మూఢమతే ।
నామస్మరణాదన్యముపాయం నహి పశ్యామో భవతరణే ॥

ఓ శ్రీకృష్ణ గోవిందా! పరమాత్మా!
మా మనస్సులలో నిరంతరం నీ దివ్య నామ స్మరణ నిలిచియుండుగాక. మాలోని అజ్ఞానమనే మోహాన్ని తొలగించి, సత్త్వ గుణాన్ని, వైరాగ్యాన్ని, నిష్కామ భక్తిని ప్రసాదించుము.

ఓం శ్రీకృష్ణార్పణమస్తు!
ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః ॥

---

• 1వ శ్లోకం (మకుటము): "ఓ మూఢ మనస్సా! గోవిందుడిని భజించుము. మరణ సమయంలో వ్యాకరణ సూత్రాలు కాపాడలేవు."
• 2–13 శ్లోకాలు (ద్వాదశ మంజరి): ధనాశ, విషయ మోహం వదిలిపెట్టి సత్సంగం ద్వారా నిత్య చైతన్యాన్ని అన్వేషించుట.
• 14–26 శ్లోకాలు (శిష్య మంజరి): వయస్సు పైబడి దేహం తలపండినా ఆశ చావకపోవడం; కేవలం వేషభాషలు ముక్తిని ఇవ్వలేవని, ఆత్మజ్ఞానమే ముక్తికి మార్గమని ఉపదేశం.
• 27–31 శ్లోకాలు (ముగింపు): భగవద్గీత చదవడం, విష్ణు సహస్రనామం పఠించడం, గురుచరణాల పట్ల నిశ్చల భక్తి కలిగి హృదయస్థుడైన పరమాత్మను దర్శించుట.

ఆధ్యాత్మిక విశేషాలు

భజ గోవిందం అద్వైత వేదాంతానికి అత్యంత సులభమైన ప్రవేశ ద్వారము:

1. సత్సంగ మహత్యం: 9వ శ్లోకం ("సత్సంగత్వే నిస్సంగత్వమ్...") సజ్జనుల సాంగత్యం వల్ల లభించే నిస్సంగత్వము, నిర్మోహత్వము, నిశ్చలతత్త్వము మరియు జీవన్ముక్తి సోపానాలను వివరిస్తుంది.
2. ఆయుస్సు & కాల చక్రము: 12వ శ్లోకం ("దినయామిన్యౌ సాయం ప్రాతః...") రాత్రింబవళ్లు, ఋతువులు మారుతూ కాలం ఆయుస్సును హరిస్తున్నా మానవుడు ఆశాపాశాలను వీడకపోవడాన్ని హెచ్చరిస్తుంది.

శ్రీ భజ గోవింద స్తోత్రాన్ని నిత్యం పారాయణం చేయడం వల్ల కలిగే సత్ఫలితాలు:

• సంసార మోహ నివారణ: ధనము, యౌవనము, బంధువుల పట్ల ఉండే తాత్కాలిక మోహం తొలగి నిత్య సత్యమైన ఆత్మజ్ఞానం పెంపొందుతుంది.
• వివేక & వైరాగ్య సిద్ధి: నిత్య-అనిత్య వస్తు వివేకము చేకూరి మనస్సు విషయ వాసనల నుండి విముక్తమై ప్రశాంతత పొందుతుంది.
• సత్సంగ లాభము: "సత్సంగత్వే నిస్సంగత్వమ్" — సజ్జనుల సాంగత్యం వల్ల లభించే నిస్సంగత్వము, నిర్మోహత్వము మరియు జీవన్ముక్తి సిద్ధిస్తాయి.
• చిత్త శుద్ధి & భక్తి ప్రవృత్తి: హృదయంలో శ్రీకృష్ణ గోవింద నామ స్మరణ నిలిచి నిష్కాపట్య భక్తి పెంపొందుతుంది.
• మరణ భయ నివారణ: జీవిత అంతిమ సత్యాన్ని గ్రహించి సాధకుడు అభయాన్ని, పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.

భజ గోవిన్దం భజ గోవిన్దం
గోవిన్దం భజ మూఢమతే ।
నామస్మరణాదన్యముపాయం
నహి పశ్యామో భవతరణే ॥ 31 ॥

ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్యస్య
శ్రీమచ్ఛఙ్కరాచార్య విరచితం శ్రీ భజ గోవిన్ద స్తోత్రం సంపూర్ణమ్ ॥

ఫలశృతి భావము

శ్రీ భజ గోవింద స్తోత్ర ఫలశృతి నందు శ్రీ ఆది శంకరాచార్యులవారు ఈ విధంగా ఆత్మజ్ఞాన అభయాన్ని ప్రసాదించారు: